Bazı arkadaşlıklar hayatımızda iz bırakır.
Kimisi bir gülüşle başlar, kimisi paylaşılan bir anla ya da yalnızca bir sessizlikle…
Derinlerden bir şeyler büyür, kelimelerden daha büyük olan.
Daha ne olduğunu anlayamadan adı konur: “Arkadaş.”
Kimdir arkadaş, nedir bu arkadaşlık?
Konfor alanı mı, anlayış mı, paylaşım mı?
Bu yazıda, filozofların düşüncelerinden ilhamla ve kendi gözlemlerimizle arkadaşlık üzerine birlikte düşüneceğiz..
Arkadaşlık, Aristoteles’in Nikomakhos’a Etik adlı eserinde tanımladığı gibi, karşılıklı saygı ve gerçek bir iyi niyetüzerine kuruludur.
Aristoteles’e göre, gerçek arkadaşlık yalnızca kolaylık ya da paylaşılan keyif ile sınırlı kalmaz. Aksine, erdem temeline dayanır; burada her iki arkadaş da birbirlerinin refahına ve gelişimine adanmıştır.
En gerçek arkadaşlıklar, her iki tarafın da daha iyi birer insan olma çabasında olduğu ve birbirlerini bu yolda desteklediği ilişkilerdir.
Bu tür bir arkadaşlık, zevk veya yarar temelli olan daha işlevsel ilişkilerle karşılaştırılır. Bu tür ilişkiler değerli olabilir; ancak genellikle kısa ömürlüdür ve kalıcı bir bağın derinliğinden yoksundurlar.
Cicero ise Arkadaşlık Üzerine adlı eserinde benzer bir görüş dile getirir. O, gerçek dostların birbirlerini yükselten kişiler olduğunu vurgular. Ona göre arkadaşlık yalnızca paylaşılan deneyimler ya da sevgiyle değil, karşılıklı güven ve dürüstlük temeliyle kurulmalıdır.
Dostluk, kişisel çıkar ya da kazanç peşinde olmadan, her iki tarafın da birbirlerinin iyiliğine içten bir yatırım yapmasıyla anlam kazanır.
Bu filozofların tanımladığı arkadaşlık, her iki bireyin de birbirlerine karşılık beklemeksizin değer verdiği, birbirlerinin gelişimine katkıda bulunduğu bir denge ilişkisidir.
Bu denge, arkadaşlığın yalnızca keyifli zamanlarda değil, zorluk anlarında da kendini göstermesiyle anlam kazanır.
Gülerken birine eşlik etmek kolaydır; bu, zevk ortaklığıdır.
Ancak bizim üzerine konuştuğumuz, fırtınalı günlerde bile kalabilen, gerçek dostluk, bir yoldaşlık biçimidir.
Şanışer’in sözleriyle söylemek gerekirse:
“Rüzgâr sütlimanken söğüt dalı bile kıpırdamaz.”
Asıl mesele, fırtına koptuğunda koruyabilmek aynı duruşu.
Cicero şöyle der:
“İyi günlerinde senin kadar sevinecek biri olmasaydı, mutluluğundan ne zevk alırdın?
Öte yandan da, kara günlerinde senden çok üzülecek bir dostun olmasaydı, o günlere katlanmak güç olurdu.”
Dostluk, mutlu günleri daha aydınlık yapar; yıkımları ise paylaşarak hafifletir.
Aristoteles, Nikomakhos’a Etik’te üç temel yaşam biçiminden söz eder: haz odaklı yaşam, siyasal yaşam ve teorik yaşam.
Biz de dostluğu bu üç yaşam biçimi üzerinden düşünmeyi deneyelim:
- Haz odaklı bir yaşam süren biri için, dostluk daha çok keyifli anların paylaşıldığı bir ilişki biçimi olabilir. Bu kişiler için arkadaşlık; neşe, eğlence ve ortak zevkler etrafında şekillenir.
- Siyasal yaşamı benimseyen, yani başarı, güç veya toplumsal statü peşinde koşan bireyler açısından, dostluk zaman zaman araçsallaşabilir. İlişkiler, statü artıran ya da itibar kazandıran yönleriyle öne çıkabilir.
- Teorik yaşamı önemseyenler ise daha düşünsel ve içsel bir derinlik arar. Onlar için dostluk, ortak bir arayışta yoldaş olmak, birlikte gelişmek ve anlam üzerine düşünmek anlamına gelebilir.
Gerçek arkadaşlık, yalnızca birlikte gülmekte değil; sessizliğe de birlikte katlanabilmekte yatar.
Bazı bağlar, bir kelimeyle değil bir suskunlukla kurulur; bir bakışla büyür, zamanla ve zorlukla sınanır.
Ve ancak erdemle dokunmuş bir bağ, zamanın ve mesafenin ötesinde sessizce dimdik kalabilir.
Belki de dostluk, birlikte yürümek değil; ayrılmış yollarda bile, zor anlarda birbirinin omzunu hissedebilmektir.
Görünmese de, hissedilen bir eşlik ediştir.
Ne gündelik, ne geçici…
İçten gelen, erdemden doğan bir bağ.
Ve o bağ
kalmasa da kelimelerde,
hep oradadır.
Arkadaşlıkla kalın.
İzlemeyi Sevenler İçin
Arkadaşlık üzerine düşünürken bize yeni bakışlar kazandıran ve kimi duyguları derinleştirmemize yardımcı olan birkaç film ve diziyi paylaşmak isteriz:
Filmler:
- Esaretin Bedeli (The Shawshank Redemption, 1994)
- Can Dostum (Good Will Hunting, 1997)
Diziler:
- Friends (1994–2004)
- The Big Bang Theory (2007–2019)
- After Life (2019–2022)
Kaynakça
- Cicero, M. T. (2020). Nasıl Dost Olunur? (Çev. E. A. Demirhan). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
- Aristoteles. (2019). Nikomakhos’a Etik (Çev. S. C. Orhan). İş Bankası Kültür Yayınları.
- Schmid, W. (2021). Arkadaşlıktaki Saadete Dair (Çev. S. Yalçın). Can Yayınları.
Doğu ve batı felsefelerini ve kültürlerini incelediğimiz felsefe seminerlerimize katılmak isterseniz de buraya tıklayarak ücretsiz kayıt yaptırabilirsiniz. Bu arada seminer konularımızı incelemek için Felsefe Seminerleri sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.