Dünya küçülüyor. Teknoloji bizi bir araya getiriyor ama kalplerimiz hâlâ uzak. Savaşlar sürüyor, ötekileştirme alışkanlığa dönüşüyor, bireysel yalnızlıklar kolektif sessizliklere karışıyor. Her çağın bir sorusu varsa, bizim çağımızın sorusu belki de şudur:
“Nasıl olur da bu kadar yakınken birbirimize bu kadar yabancı kaldık?”
Evrensel kardeşlik kavramı, işte bu soruya verilen felsefi bir yanıttır. Bir ütopya değil, bir çağrıdır: İnsanlar arası saygıya, anlayışa ve sevgiye dayalı ortak bir yaşam düşü. Bu düş, sadece politik sistemlerin değil, bireylerin vicdanında filizlenerek gerçekliğe dönüşebilir.
Doğan Cüceloğlu bu meselenin özünü şöyle özetler:
“İnsanı insan yapan, bir başka insanla kurduğu anlamlı bağdır.”
Bu bağın adı kimi zaman sevgi olur, kimi zaman dayanışma… ama temelde kardeşliktir.
Erich Fromm, Sevme Sanatı adlı eserinde sevgiyi yalnızca bir duygu değil, aktif bir üretim biçimi olarak görür. Ona göre sevgi, sorumluluk ve bilgelik isteyen bir eylemdir. Bu bağlamda şöyle der:
“Sevgi, bir sanat gibidir. Onu öğrenmek zaman, sabır ve disiplin ister.”
Fromm’un yaklaşımı bize şunu gösterir: Kardeşlik de bir sanattır. Tıpkı sevmek gibi öğrenilmesi, pratik edilmesi gereken bir bilinçtir. Ve bu bilinç, yalnızca tanıdık olana değil, bizden olmayana da yönelmelidir. Evrensel kardeşlik, bir iç disiplin, ahlaki bir niyettir.
Marcus Aurelius ise Kendime Düşünceler adlı eserinde yazar:
“İnsanlar birbirinin hemşerisidir, çünkü aynı akıldan pay alırlar.”
Stoacılar, tüm insanların evrensel bir aklın (logos’un) parçaları olduğunu savunur. Bu anlayış, insanları sadece birey olarak değil, bir bütünün parçaları olarak görmeyi öğütler. Aurelius’un sorusu da düşündürücüdür:
“Birinin sana kötülük yapması onun suçuysa, senin yanıtın neden adalet ve sabır olmasın?”
İşte burada kardeşlik, sadece bir duyarlılık değil, karakter eğitimi ve bilinçli bir seçim halini alır.
Immanuel Kant ise Ebedî Barış Üzerine adlı eserinde, kalıcı barışın ancak evrensel hukukla ve bireylerin birbirine duyduğu saygıyla mümkün olacağını savunur. Kant,
“Dünya yurttaşlığı yalnızca savaşları önlemez; farklı olanla barış içinde yaşama cesareti verir,”
diyerek kardeşliği hem bireyler arası hem devletler arası etik bir yapı olarak tanımlar.
Kardeşlik, tüm bu fikirlerde ortak bir zeminde buluşur: Farklılıkların karşısında öfke yerine anlayışla durabilmek, yalnızca benzemeyi değil, birbirine saygı duymayı seçebilmek.
Nazım Hikmet’in meşhur dizesi tam da bu düşüncenin şiirsel ifadesidir:
“Yaşamak bir ağaç gibi tek ve hür ve bir orman gibi kardeşçesine.”
Evrensel kardeşlik, önce bir düşünce, sonra bir niyet, en sonunda bir yaşam biçimidir. Bu kardeşlikte sınırlar, diller, dinler ve geçmişler geri planda kalır; insanlık özüyle öne çıkar. Fromm’un sevgiyi öğrettiği yerde, Aurelius’un sabırla eğittiği ruhta, Kant’ın barış içinde inşa ettiği düzende yankılanan bir çağrıdır.
Peki sizce kardeşlik, bir duygu mu yoksa bilinçli bir tercih mi?
Kardeşlik reçetesini biz bulamadık, ama beraber aramaya var mısınız?
Felsefeyi yalnızca aklınıza değil, kalbinize de taşımak isteyen herkesi, derneğimizin kardeşçe kucak açtığı seminerlerine bekliyoruz.
Katılın, sorun, sorgulayın, gülümseyin!
Evrensel Kardeşlik Üzerine Okumaya Devam Etmek İçin
• Felsefe Derneğimizin diğer yazılarına göz atabilirsiniz.
• Okumayı sevenler için:
Erich Fromm’un Sevme Sanatı, Marcus Aurelius’un Kendime Düşünceler ve Immanuel Kant’ın Ebedî Barış Üzerine Zihinsel Bir Tasarı kitapları, evrensel kardeşlik ve etik üzerine derinlemesine bilgi edinmek isteyenler için temel kaynaklardır.
Doğan Cüceloğlu’nun İnsan İnsana kitabı ise insan ilişkilerine dair eşsiz içgörüler sunar.
• Film izlemeyi sevenler için:
Baraka (1992), Samsara (2011), Human (2015) ve Sense8 (2015–2018) yapımları, insanlık, bağ ve evrensel bağlılık temalarını etkileyici görsellikle anlatır.
Kaynakça
• Fromm, E. (2017). Sevme Sanatı (E. Uzun, Çev.). Dost Yayınları.
• Marcus Aurelius. (2019). Kendime Düşünceler (A. Yılmaz, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Kant, I. (2018). Ebedî Barış Üzerine Zihinsel Bir Tasarı (İ. Kuçuradi, Çev.). Türkiye Felsefe Kurumu.
• Cüceloğlu, D. (2015). İnsan İnsana. Remzi Kitabevi.
• Birleşmiş Milletler. (1948). İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi.
Doğu ve batı felsefelerini ve kültürlerini incelediğimiz felsefe seminerlerimize katılmak isterseniz de buraya tıklayarak ücretsiz kayıt yaptırabilirsiniz. Bu arada seminer konularımızı incelemek için Felsefe Seminerleri sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.